Skip to content

article.md

Latest commit

 

History

History
208 lines (150 loc) · 14.9 KB

article.md

File metadata and controls

208 lines (150 loc) · 14.9 KB

JavaScript'e Giriş

<<<<<<< HEAD Bakalım JavaScript nedir, ne yapılır ve hangi teknolojilerle birlikte çalışır.

Let's see what's so special about JavaScript, what we can achieve with it, and what other technologies play well with it.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

JavaScript Nedir?

<<<<<<< HEAD JavaScript, ilk başta "web belgelerine canlılık" getirmek için oluşturulmuştur.

JavaScript was initially created to "make web pages alive".

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

Bu dilde yazılan kod kümelerine betik denir. Doğrudan HTML kodu içerisine yazılıp sayfa yüklendiğinde doğrudan çalışabilir.

Komutlar herhangi bir derleme ve hazırlığa gereksinim duymadan doğrudan çalışırlar.

Bu yönden bakınca JavaScript diğer dillere kıyasla oldukça farklıdır. Bkz: Java.

<<<<<<< HEAD

JavaScript ilk yazıldığında, başka bir adı vardı: "LiveScript". Ancak Java dili o dönemlerde çok ünlü olduğundan dolayı yeni bir dil ve "küçük kardeş" gibi görünmesi açısından JavaScript olarak değiştirildi.
=======
```smart header="Why is it called <u>Java</u>Script?"
When JavaScript was created, it initially had another name: "LiveScript". But Java was very popular at that time, so it was decided that positioning a new language as a "younger brother" of Java would help.
>>>>>>> 52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

Ancak JavaScript gelişerek kendince yönergeleri [ECMAScript](http://en.wikipedia.org/wiki/ECMAScript) olan bağımsız bir dil haline geldi. Şu anda Java ile hiçbir ilgisi bulunmamaktadır.

Günümüzde JavaScript yalnızca ağ tarayıcıda değil, sunucuda veya JavaScript motoru olan her yerde çalışmaktadır.

Tarayıcılar bu JavaScript motoru gömülü bir biçimde gelirler. Bu ayrıca "JavaScript sanal makinesi" olarak da adlandırılır.

Bu JavaScript motorlarından bazıları şunlardır;

<<<<<<< HEAD

  • V8 -- Chrome ve Opera.
  • SpiderMonkey -- Firefox.
  • Internet Explorer'ın "Trident", "Chakra" takma adlı motorlarının yanında Microsoft Edge için "ChakraCore" adında ayrı bir motoru bulunmaktadır. Safari ise "Nitro", "SquirrelFish" ve "SquirrelFish Extreme" gibi takma adlarla adlandırılan JavaScript motorunu kullanmaktadır.

Yukarıdaki terimleri aklınızda tutarsanız iyi olur, çünkü ileride şu tür tümcelerle karşılaşabilirsiniz: "V8'de A özelliğinin altyapısı", "Bu özelliğin altyapısının Chrome ve Opera'da bulunduğunu anlamanız gerekir."

  • V8 -- in Chrome, Opera and Edge.
  • SpiderMonkey -- in Firefox.
  • ...There are other codenames like "Chakra" for IE, "JavaScriptCore", "Nitro" and "SquirrelFish" for Safari, etc.

The terms above are good to remember because they are used in developer articles on the internet. We'll use them too. For instance, if "a feature X is supported by V8", then it probably works in Chrome, Opera and Edge.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf


Motorlar çok karmaşık yapılardır. Ancak kolay ögelere dayanırlar.

<<<<<<< HEAD
1. Eğer bu motor tarayıcıya gömülmüş ise yazılan JavaScript kodlarını ayrıştırır.
2. Sonra bu kodları makine diline çevirir.
3. Makine bu kodları çok hızlı bir biçimde çalıştırır.

Motor bu sürecin her bir adımında iyileştirme yapar. Hatta derlenmiş ve çalışır durumda bulunan kodlardaki veri yapılarını inceler ve bunları iyileştirerek daha hızlı duruma getirir. Sonuç olarak yazılan bu kodlar çok hızlı bir biçimde çalışır.
=======
1. The engine (embedded if it's a browser) reads ("parses") the script.
2. Then it converts ("compiles") the script to machine code.
3. And then the machine code runs, pretty fast.

The engine applies optimizations at each step of the process. It even watches the compiled script as it runs, analyzes the data that flows through it, and further optimizes the machine code based on that knowledge.
>>>>>>> 52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

Tarayıcı içerisindeki JavaScript neler yapabilir?

<<<<<<< HEAD Günümüz JavaScript'i "güvenli" bir programlama dilidir. Düşük düzeydeki diller gibi bellek veya işlemciye doğrudan erişim sağlamaz. Tarayıcı için olduğundan dolayı böyle bir şeye gereksinim duymaz.

Modern JavaScript is a "safe" programming language. It does not provide low-level access to memory or the CPU, because it was initially created for browsers which do not require it.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

JavaScript'in yapabilecekleri büyük bir oranda ortama dayanır. Örneğin Node.JS, JavaScript işlevleri ile dosyaları okuma, yazma veya ağ üzerinden isteme işlemlerini yapabilir.

Tarayıcı içerisindeki JavaScript ise web sayfasında görsel değişikliklere ve kullanıcı ile sunucu arasındaki etkileşimle ilgili her şeyi yapabilir.

Örneğin tarayıcı içerisindeki JavaScript şunları yapabilir:

  • Sayfaya yeni HTML kodları ekleme veya öncekileri değiştirme, stilleri değiştirme veya ekleme.
  • Kullanıcının eylemlerine karşılık verme. Tıklama veya fare imlecinin hareketine göre işlem yaptırabilme.
  • Ağ üzerinden talep gönderebilme. Dosya yükleme veya indirebilme ( buna AJAX ve COMET teknolojileri denir )
  • Tarayıcıdaki çerezleri silme, ekleme veya düzeltme işlemlerinin yapılması. İleti gösterilmesi.
  • Kullanıcı tarafında verilerin saklanması ("local storage")

Tarayıcı içerisinde bulunan JavaScript ne yapamaz?

<<<<<<< HEAD Tarayıcı içerisinde bulunan JavaScript kullanıcı güvenliği amacıyla sınırlandırılmıştır. Amaç zararlı web sitelerinin özel bilgilere erişip kullanıcıya zarar vermesini engellemektir.

JavaScript's abilities in the browser are limited to protect the user's safety. The aim is to prevent an evil webpage from accessing private information or harming the user's data.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

Bu engellemeleri şu biçimde sıralayabiliriz :

<<<<<<< HEAD

  • Web sayfasında çalışan JavaScript dosyalara erişim sağlayamaz, saklama alanınızda bulunan programları kopyalayamaz veya çalıştıramaz. İşletim sisteminizin fonksiyonlarına doğrudan erişimi yoktur. =======
  • JavaScript on a webpage may not read/write arbitrary files on the hard disk, copy them or execute programs. It has no direct access to OS functions.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

Günümüz tarayıcıları dosyalarla çalışmanıza izin verebilir. Ancak bu izin oldukça sınırlıdır. Örneğin, yalnızca dosyayı tarayıcıya taşıyıp bırakabilirsiniz veya `<input>` kullanarak dosyayı seçebilirsiniz.

<<<<<<< HEAD Her zaman kullanıcıyla kamera veya mikrofon vasıtasıyla veya diğer aygıtlar aracılığıyla etkileşime geçebilirsiniz. Ancak kullanıcının kesin iznini almanız gerekir. Dolayısıyla bir web sayfası JavaScript ile gizliden sizin web kameranızı izleyemez veya çevrenizde bulunanlar hakkında bilgi alamaz. NSA

  • Farklı sekmeler birbiri ile iletişime geçemez ve bilgi alışverişi yapamazlar. Bazı sitelerde aynı sekmeler iletişimde bulunabilir, örneğin bir sekmeden JavaScript ile diğer sekmeyi açabilirsiniz. Bu durumda bile, bir sayfa diğerinden farklı alan adı, kural veya kapılarda ise erişemez.

    Bu olaya "Same Origin Policy" (Aynı kaynak kuralı) denir. Bunu çözmek için her iki sayfa özel bir JavaScript kodu ile birbirlerini onaylamalıdır. Bu engellemeler yine kullanıcının güvenliği içindir. Kullanıcının açtığı http://example.com sitesi diğer sekmede bulunan http://example.org sitesinden bilgi çalamamalıdır.

  • JavaScript kolayca bulunduğu sayfadan veri alabilir. Ancak başka site veya alan adlarından veri alması sorunludur. Olanaklı olmasına karşın her iki yanın onayı gereklidir. Yine, bunun nedeni güvenlik sınırlarıdır diyebiliriz.

Sınırlamalar

Bu sınırlar, tarayıcı dışında kullanıldığında ortadan kalkar. Örneğin, sunucular daha geniş yetkilere sahiptir.

There are ways to interact with the camera/microphone and other devices, but they require a user's explicit permission. So a JavaScript-enabled page may not sneakily enable a web-camera, observe the surroundings and send the information to the [NSA](https://en.wikipedia.org/wiki/National_Security_Agency).

  • Different tabs/windows generally do not know about each other. Sometimes they do, for example when one window uses JavaScript to open the other one. But even in this case, JavaScript from one page may not access the other page if they come from different sites (from a different domain, protocol or port).

    This is called the "Same Origin Policy". To work around that, both pages must agree for data exchange and must contain special JavaScript code that handles it. We'll cover that in the tutorial.

    This limitation is, again, for the user's safety. A page from http://anysite.com which a user has opened must not be able to access another browser tab with the URL http://gmail.com, for example, and steal information from there.

  • JavaScript can easily communicate over the net to the server where the current page came from. But its ability to receive data from other sites/domains is severely limited. Though possible, it requires explicit agreement (expressed in HTTP headers) from the remote side. Once again, that's a safety limitation.

Such limitations do not exist if JavaScript is used outside of the browser, for example on a server. Modern browsers also allow plugins/extensions which may ask for extended permissions.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

JavaScript'i eşsiz yapan nedir ?

JavaScript'i eşsiz yapan en az 3 neden vardır:

<<<<<<< HEAD
+ HTML/CSS ile tamamen bütünleşik çalışması.
+ Basit şeyler basitçe yapılır.
+ Tüm önemli tarayıcılarda çalışır ve ön tanımlı olarak etkindir.
=======
+ Full integration with HTML/CSS.
+ Simple things are done simply.
+ Supported by all major browsers and enabled by default.
>>>>>>> 52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

JavaScript'ten başka bu üç özelliği taşıyan hiçbir tarayıcı teknolojisi yoktur.

<<<<<<< HEAD JavaScript'in eşsiz olma nedeni budur ve bu yüzden web sayfaları geliştirmekte kullanılan en yaygın araçtır.

Yeni bir teknolojiyi öğrenmeye başlarken, sunacağı avantajlar için öngörü önemlidir. Bu sebeptendir ki, yeni diller ve tarayıcı yetkinlikleri içeren bu yönelimlere ayak uydurmalıyız.

That said, JavaScript can be used to create servers, mobile applications, etc.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

JavaScript'e üstün diller

JavaScript'in söz dizimi ve yazımı herkese uymayabilir. Her yiğidin yoğurt yiyişi farklıdır.

Bu olağan bir durum, çünkü tasarımlar ve gereksinimler kişiden kişiye göre değişir.

<<<<<<< HEAD Bundan dolayı yakın zamanda bir sürü yeni transpiled yani çevirilmiş diller türemiştir. Bu diller, çalıştırılmadan önce JavaScript'e çevriliyor. Günümüz araçları bu çeviri işini çok hızlı bir biçimde yapmaktadır. Gerçekte, doğrudan —siz yazarken bile— çevirme işini yapıp bu yeni dosyayı kullanılabilir duruma getirirler.

So, recently a plethora of new languages appeared, which are transpiled (converted) to JavaScript before they run in the browser.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

Bu dillere örnek vermek gerekirse:

<<<<<<< HEAD

  • CofeeScript JavaScript için "şeker yazım" denebilecek bir dildir. Yazılımı daha kısadır ve daha temiz kod yazmaya yardımcı olur. Genellikle Ruby geliştiriciler bunu sever.

  • Typescript durağan veri yapıları ile JavaScript yazılmasını sağlar. Karmaşık programlar geliştirmeyi kolaylaştırır. Microsoft tarafından geliştirilmiştir.

  • Dart kendi başına ayrı bir dildir. Tarayıcı üzerinde veya telefon uygulamalarında kendi motoru üzerinden çalıştırılır. Google'ın tarayıcılarda JavaScript yerine Dart'ı önermiş olmasına karşın, bugünlerde JavaScript'e çeviri yapılarak kullanılmaktadır. ======= Examples of such languages:

  • CoffeeScript is "syntactic sugar" for JavaScript. It introduces shorter syntax, allowing us to write clearer and more precise code. Usually, Ruby devs like it.

  • TypeScript is concentrated on adding "strict data typing" to simplify the development and support of complex systems. It is developed by Microsoft.

  • Flow also adds data typing, but in a different way. Developed by Facebook.

  • Dart is a standalone language that has its own engine that runs in non-browser environments (like mobile apps), but also can be transpiled to JavaScript. Developed by Google.

  • Brython is a Python transpiler to JavaScript that enables the writing of applications in pure Python without JavaScript.

  • Kotlin is a modern, concise and safe programming language that can target the browser or Node.

There are more. Of course, even if we use one of these transpiled languages, we should also know JavaScript to really understand what we're doing.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf

Bunlara daha fazla örnek eklenebilir. Yukarıdakileri bilseniz bile ne yaptığınızı tam olarak anlamak için JavaScript bilmelisiniz.

<<<<<<< HEAD

Özet

  • JavaScript başlangıçta yalnızca ağ tarayıcılarında kullanılmak üzere geliştirilmiş bir dildi. Ancak günümüzde, birçok çevrede çalışabilir durumda.
  • JavaScript şu anda HTML/CSS ile bütünleşik olmasından ve geniş uyumluluğundan dolayı benzersizdir.
  • Birçok JavaScript'e çevirici dil bulunmaktadır. JavaScript'i iyi bir biçimde öğrendikten sonra bu dillere de bir bakmanızı öneririz. =======
  • JavaScript was initially created as a browser-only language, but it is now used in many other environments as well.
  • Today, JavaScript has a unique position as the most widely-adopted browser language, fully integrated with HTML/CSS.
  • There are many languages that get "transpiled" to JavaScript and provide certain features. It is recommended to take a look at them, at least briefly, after mastering JavaScript.

52c1e61915bc8970a950a3f59bd845827e49b4bf